Publikacje:

Magdalena Wasylewicz, marzec/kwiecień 2003, Brzozowska Gazeta Powiatowa
Aby język giętki...

Mowa jako akcent w procesie porozumiewania się językowo-słownego odgrywa ważną rolę w społecznym życiu człowieka. Kontakt z innymi ludźmi jest możliwy dzięki umiejętności mówienia i rozumienia tekstów słownych. Mowa nie jest jednak umiejętnością wrodzoną. Człowiek nabywa ją w ciągu swojego życia w kontakcie z mówiącymi ludźmi. Prawidłowe kształtowanie się i rozwój mowy dziecka stanowi podstawę kształtowania się i rozwoju jego osobowości w ogóle. Dzięki rozumieniu poznaje ono świat, a dzięki umiejętności mówienia potrafi wyrazić swoje spostrzeżenia, pragnienia, uczucia, przeżycia. Rozwój mowy uwarunkowany jest genetycznie, jednak zależy również od warunków społecznych, kontaktu ze środowiskiem, z innymi mówiącymi ludźmi.

Podstawowym środowiskiem kształtowania myślenia i mowy dziecka jest rodzina. Rozwój tych funkcji przebiega tu samorzutnie w związku z sytuacjami dnia powszedniego: zabawą, zajęciami domowników, myciem, ubieraniem itp. Czynniki uczuciowe, takie jak uroczystości rodzinne, święta wzbogacają mowę dziecka. Wszyscy rodzice zachwycają się pierwszymi słowami swojego dziecka, cieszą się, gdy tych słów przybywa. Wcale im nie przeszkadza, że wiele z tych wyrazów istnieje tylko w dziecięcym języku i że trzeba sporej fantazji, by ktoś niewtajemniczony domyślił się o co dziecku chodzi. Z czasem rodzice zastanawiają się, czy ich dziecko nie odstaje od rówieśników, czy nie powinno już mówić prawidłowo, tak jak dorośli... Zdarza się, że rodzice nie zauważają niepokojących objawów i dopiero, gdy dziecko idzie do szkoły lub przedszkola, nauczyciel lub wychowawca kieruje malucha do gabinetu logopedycznego. Często zdarza się i tak, że to właśnie rodzice i dziadkowie przyczyniają się do powstawania zaburzeń mowy przez zbytni liberalizm, naśladowanie mowy dziecka tzw. spieszczanie lub odwrotnie przez nadmierny rygoryzm, czyli przecenianie możliwości dziecka, wytykanie błędów, które w tym czasie mieszczą się w granicach normy rozwojowej. Ocena rozwoju mowy musi opierać się na znajomości etapów rozwoju mowy oraz wymowy.

W jakiej kolejności dzieci powinny wymawiać poszczególne głoski?

W tej dziedzinie także występują indywidualne wahania. Statystycznie jako pierwsze, w tak zwanym okresie melodii, czyli w pierwszym roku życia dziecka, pojawiają się głoski p i m, później b oraz t, d, k, g, l. Jednocześnie, w drugim półroczu życia sylaby ba-ba, ma-ma, da-da (najpierw z samogłoską a, później dopiero e). Malec wymawia je mechanicznie, bez zrozumienia. Kolejny etap rozwoju mowy to drugi rok życia i tak zwany okres wyrazu. Malec wymawia pojedyncze samogłoski oraz wszystkie spółgłoski. Charakterystyczne jest pojawienie się spółgłosek miękkich typu: ś, ź, ć, dź. Dziecko często ułatwia sobie zadanie zastępując trudniejsze głoski łatwiejszymi. Mowę dziecka 3-letniego cechuje zmiękczanie głosek: s, z, c, dz. R może być wtedy wymawiane jak j lub ł, a zamiast f występuje ch i odwrotnie. Wymowa dziecka 4-letniego będzie różniła się już pod względem dźwiękowym. Utrwalają się takie głoski jak: s, z, c, dz, pojawia się r, choć jej opóźnienie nie powinno jeszcze niepokoić. Głoski sz, ż, cz, dż dziecko jeszcze zamienia na s, z, c, dz lub ś, ź, ć, dź (seplenienie fizjologiczne). Mowa dziecka 5-letniego jest już w zasadzie zrozumiała. Głoski sz, ż, cz, dż już w zasadzie zaczynają się utrwalać, chociaż w mowie potocznej mogą być jeszcze wymawiane jak s, z, c, dz. Gołska r często pojawia się w tym okresie. U 6-latków mowa powinna być już opanowana pod względem dźwiękowym.

Jakie więc błędy popełniane przez przedszkolaka powinny skłonić do wizyty u logopedy?

Jeśli pięciolatek:

nie wymawia prawidłowo głosek s, z, c, dz,
zamienia głoski sz, ż, cz, dż na głoski miękkie ś, ź, ć, dź,
zamienia głoski wewnątrz tego samego szeregu: np. zamiast s mówi z: sanki - zanki,

Jeśli sześciolatek:

nie wymawia prawidłowego r.

Jeśli nie wiadomo, czy mamy do czynienia z wadą wymowy, błędem wymowy, czy też mową gwarową (na wsi zdarzają się dzieci "dwujęzyczne") najbezpieczniej jest zwrócić się do specjalisty, który z pewnością potrafi to rozpoznać. Samemu, bez konsultacji z logopedą, lepiej też nie podejmować z dzieckiem żadnych wymyślonych przez siebie ćwiczeń. Może to bowiem przynieść odwrotny skutek - wada się utrwali. Istnieją sprawdzone sposoby korygowania dziecięcych wad wymowy. Na ich efekty trzeba oczywiście poczekać. Ważna jest cierpliwość i systematyczność, ale najważniejsze, żeby zabawa z dźwiękiem była naprawdę zabawą, nie zaś żmudnym ćwiczeniem.

Dźwięczne zabawy - ćwiczenia profilaktyczne

zabawy rytmiczne - podział na sylaby z klaskaniem w dłonie (potrafią to zrobić już trzylatki)
zabawy naśladowcze (pa-pa, kosi-kosi)
zabawy oddechowe - picie przez rurkę oraz przenoszenie przez rurkę drobnych przedmiotów (np. kartki papieru) - uzmysławia to językowi, którędy ma przepływać powietrze przy realizacji głosek szumiących typu sz, ż, cz, dż
zabawy słowne (dla sześciolatków) - nazywanie głosek na początku wyrazu, na końcu i w środku (zaczynamy od samogłosek)

Bardzo ważne jest, aby w zabawach operować głoskami, a nie literami - mówimy krótko b, a nie be, s a nie es.

Imieniny

Dziś świętujemy imieniny: Kryspiny, Norberta, Sabiny. Wszystkiego najlepszego!

Godzina

Kalendarz

Pn	Wt	Sr	Cz	Pt	So	Nd
	1	2	3	4	5	6
7	8	9	10	11	12	13
14	15	16	17	18	19	20
21	22	23	24	25	26	27
28	29	30	31